جاده پژوهش به کدام سمت است ؟

چکیده

خواننده پس از مطالعه این مقاله با موارد ذیل آشنا می شود.

• وضعیت نیازهای زندگی امروز بشر
• نقش پژوهش در پاسخگویی به نیازها
• گذرگاههای مسیر تحقیق و ویژگیهای آنها
• فایده تحقیق در حل مساله ها
• جایگاه کیمیا در مسیر جاده پژوهش

بخش اول :
تغيير در نظر انسان ها به منزله نوعي سد است. زيرا عموما انسان ها تمايل به ايستايي و حفظ موقعيت خود دارند؛ هنگامی كه خطري اين ثبات را تهديد كند، انسان ناچار به تغيير موقعیت است.
یکی از مهمترین تفاوت های انسان امروز با ديروز، نياز او به دانستن است. رسيدن به پاسخ سوال هايي كه در ذهن ايجاد مي شود به نوعي نياز تبديل شده است. در ابتدا نياز انسان به زنده ماندن: با فرار از سرما، گرسنگي، خطر و.. بود. امروزه اين نيازها با حفظ همان بنيان های اولیه، شكل و پيچيدگي خاصي به خود گرفته اند: نياز به محبت، نياز به سكوت و آرامش، نياز به امنيت اجتماعي و... نياز به دانش و آگاهي!

برای رفع این نیاز از کجا باید شروع کرد؟
پاسخ این سوال در دل مقوله پژوهش جای گرفته است. اگر چه پژوهش واژه ي پيچيده ايست؛ اما در دل خود راهي براي رسيدن به دانش و آگاهي دارد.

بخش دوم:
واژه ها رو به فراموشي اند. نه اينكه از صفحه ي لغات حذف بشوند، نه! فراموشي نفس و معناي واژه هاست كه نگران كننده است. پژوهش و تحقيق هم از اين دسته كلماتند. در بسياري مواقع تعريف متداول اين واژه بدون دقت در كاربرد مورد استفاده قرار مي گيرد و اين باعث مي شود كه اين واژه به يك اصطلاح متداول شده تبديل گردد و تعداد اندكي از ما معناي واقعي آن را بدانيم. برخي از افراد بر اين باورند كه تحقيق به معناي مطالعه و بررسي چند كتاب و نگارش يا خلاصه اي از آن هاست. اين تحقيق نيست!
در بسياري از كتاب ها كه بر پایه تحقيقات علمی و مطالعات کاربردی و دقیق داشته اند، نوشته شده: تحقيق را مي توان به طور خلاصه به عنوان يك رويكرد نظام مند براي پاسخ دهي به يك سوال تعريف كرد. به عبارت ديگر، تحقيق را مي توان به عنوان يك فرآيند رسمي، نظام مند، عملي، منطقي، زايشي و متمركز در انجام فعاليت علمي محسوب كرد.
اما به درستي تحقيق چيست؟ شايد نوعي تفكر... يك راه به سوي بهتر شدن تفكر نظام مند، انتقادي و دقيق...

بخش سوم:
انسان یا در پی این است که طبيعت را درك كند و يا می خواهد آن را كنترل كند. علم هم در همين مسير پيش مي رود. با این توضیح، يكي از مسيرهايي كه تحقيق از آن گذر مي كند، علم است.
علم يك مجموعه كتاب و قوانين ثابت نيست بلکه يك فرآيند پوياست. فرآيندي كه براي ساخت نظريه ها، ديدگاه ها و حقايق مورد استفاده قرار مي گيرد. اگر این فرايند در ايستگاهي محصولي توليد كرد و ثابت ماند، آن محصول علم است و ديگر علم نيست !
نکته اینجاست که آیا ما علم را ياد مي گيريم يا بازمانده هاي علم را . برخي از دانشمندان خواندن تكراري توليدات گذاشته را نوعي پسماند خواني مي دانند. نوعي مصرف كنندگي دائمي! در طبيعت به اين چه مي گويند؟

صبر كنيد! مصرف كنندگي هم يك تاريخ مصرف دارد. اگر درست توليدات علم را بخوانيم (يعني درست خواندن را بلد باشيم) آنوقت راه سفر در علم( يعني همان فرايند پويا) خيلي هموارتر است.
تحقيق مي گويد هم درست مصرف كن، هم به درستي توليد کن !

بخش چهارم:
امام علي (ع ) فرموده اند: "تفكر پيرامون يك تصميم، قبل از اخذ تصميم فرد را از پشيماني مصون مي دارد." اين مبناي روش تحقيق است براي جلوگيري از راه اشتباه رفتن، به زمين خوردن و به بيراه رفتن!
ما وقتي تحقيق را ياد بگيريم، رویکردمان به مشکلات ، رویکردی مساله مدار می شود. مشكل در واقع ، مساله ی احساس شده اي است كه محقق به حل آن علاقه مند است و مي خواهد راه حل آن را بيابد.

اما با انبوه اطلاعات چه كنيم؟ آيا بايد همه را بپذيريم و فقط خواننده باشيم؟
بهترين شيوه ي برخورد با مساله حجم انبوه اطلاعات، پرداختن به مطالعه ي انتقادي و تلاش براي حفظ استقلال ذهن و اجتناب از تبديل شدن به یک انديشمند سنتي است. اگر از مطالعه به عنوان ابزاري براي تحريك تفكر استفاده شود، نو بودن نگرش و نوآوري پژوهنده الزاما آسيب چنداني نمي بيند.
فرانسيس بيكن مي گويد: "خواندن را نه فقط به قصد انكار كردن، يا بطلان چيزي را اثبات كردن، يا حتي باور كردن و مسلم پنداشتن؛ بلكه به قصد سنجيدن و بررسي كردن انجام دهيد".

بخش پنجم:
تحقيق، جمع آوري نيست بلکه درست خواندن و درست فكر كردن است. اصولي دارد که در طول تاريخ همزمان با تجربه هاي بزرگ و پر سر و صدا، پيشرفت كرده است. ما براي چگونه فكر كردن بايد تحقيق كنيم، براي چگونه تحقيق كردن هم بايد تحقيق كنيم! وقتي راه را شناختيم، بايد يك همراه پيدا كنيم. همراهي كه ندانسته هاي ما در تجربه هايش قرار گرفته است. اینجاست که به همان جمله ي قديمي بر می خوریم: كتاب بهترين دوست است! آیا باور داريد ؟

بخش كيميا:

• آیا كيميا نياز به يك تيم تحقيق و توسعه دارد؟ چرا؟
• بدون افراد پ‍‍ژوهشگر و محقق، تيم مديريت و اجرايي چه کمبود هايي دارد؟
• آيا هزينه اي كه براي يك تحقيق خوب صرف مي شود، بازمي گردد؟
• چه نوع تحقيقي مناسب فضاي كاري كيمياست؟

و....
شما مي توانيد سوال هاي بسياري را طرح كنيد. و بحث هاي متعددي را مطرح کنید. كيميا پذيراي ايده هاي نو و خلاقانه است. ايده هايي كه محققانه طرح و ابراز شده اند...